Watermolenlandschappen voor Klimaatadaptatie

Plan van Aanpak Erfgoed Deal-project voor het Stroomgebied de Dommel

Samenvatting

Watermolenlandschappen voor klimaatadaptatie en gebiedsontwikkeling in vogelvlucht

Forse bijdrage aan klimaatadaptatie

In het project ‘Watermolenlandschappen voor klimaatadaptatie’ werken we aan de revitalisatie van his- torische watermolenlandschappen in het stroomgebied van de Dommel. In drie concrete inrichtingspro- jecten rond watermolens realiseren we waterconservering en -berging in ten minste 300 – 400 hectare waardevol beeklandschap. Dat draagt fors bij aan klimaatadaptatie. In natte perioden ontstaat extra rui- mte voor waterberging. In droge perioden kunnen watermolenlandschappen door flexibele peilverhoging water langer vasthouden. Dat voorkomt verdroging van natuur- en landbouwgronden én draagt bij aan het voorkomen van wateroverlast benedenstrooms. Op veel plekken slingeren de Brabantse beken door een verstedelijkt gebied. De ontwikkeling van nattere molenlandschappen aldaar draagt ook bij aan het verminderen van hittestress. De revitalisatie van historische watermolenlandschappen draagt ook bij aan andere maatschappelijke opgaven. Veel bijzondere natuurwaarden in beekdalen hangen samen met historische watermolenlandschappen, zoals de Urkhovense Zeggen bij de Collse watermolen laten zien. De herontwikkeling van watermolenlandschappen kan ook elders de ontwikkeling van waardevolle beek- gebonden natte natuur ondersteunen. Als voorbeeld daarvan is een relatief klein ontwerpgericht traject opgenomen in het kader van het Ontwerplab TU/e, Daarbij wordt op stroomgebiedsniveau bekeken hoe een kralensnoer van bestaande en verdwenen watermolens bij kan dragen aan opgaven op het gebied van o.a. klimaat, stedelijke ontwikkeling, natuur en landschap.

Succesfactor: een uitgebreid en stevig netwerk

In een uitgebreid voortraject, waarin al meer dan 100.000 euro is geïnvesteerd, is gebleken dat de revit- alisering van watermolenlandschappen veel enthousiasme en betrokkenheid oplevert, en dat het ook kansen biedt zien voor de versterking van de recreatieve infrastructuur, vergroting van de beleefbaarheid van het landschap en voor het betrekken en enthousiasmeren van bewoners en streekkenners.

Dat heeft ertoe geleid dat we in dit project kunnen bouwen op een breed netwerk van actief betrokken partners, zoals gemeenten, natuurorganisaties, gebiedscoalities en -programma’s zoals het Van Gogh Nationaal Park i.o., Het Groene Woud, Natuurgrenspark de Groote Heide en Mozaïek Dommelvallei, en (kennis)partners als STOWA / RCE, Landschapstriënnale, de Hollandsche Molen en TU Eindhoven. In totaal 18 partijen hebben zich verbonden aan dit project. We zijn ervan overtuigd dat dat brede netwerk – net als in het voortraject – helpt om werkelijk concrete resultaten te boeken en te laten zien dat het concept watermolenlandschappen echt werkt. Het Erfgoed Deal project Watermolenlandschappen voor klimaatad- aptatie zal de kern vormen om het historische watermolenlandschap een nieuw leven te geven.

Aan de slag in de praktijk: twee sporen

Van 2021 tot eind 2023 werken we via twee sporen aan de opgave om de kwaliteiten en kansen van historische watermolenlandschappen te benutten voor actuele ruimtelijke opgaven op het gebied van klimaatadaptatie, waterbeheer, natuurontwikkeling, recreatieve identiteit én voor de versterking van het Brabantse bekenlandschap:

A. Drie concrete klimaatadaptieve uitvoeringsprojecten, inclusief een pilotaanpak voor flexibel(er) peilbe- heer;

B. Leeromgeving;
Coördinatie en kwaliteitsborging vindt plaats via een slanke projectorganisatie.

Nadruk op uitvoeringsprojecten; forse investering in erfgoed en klimaatadaptatie

De nadruk, ook financieel, ligt op de concrete uitvoeringsprojecten. De totale investering bedraagt circa 2,7 miljoen euro. Circa 2,1 miljoen euro is gereserveerd voor het erfgoed inclusief maken van de beoogde maatregelen. De gevraagde bijdrage aan de Erfgoed Deal bedraagt 0,9 miljoen euro.

We hebben gekozen voor 3 concrete uitvoeringsprojecten omdat we daarmee op verschillende locaties, met verschillende omstandigheden en verschillende (technische) ontwerp- en onderzoeksvragen ervaring kunnen opdoen. De resultaten van de 3 uitvoeringsprojecten vullen elkaar aan.

Kennisdeling en leeromgeving

In het project leggen we mede daarom relatief veel nadruk op de leeromgeving en op kennisuitwisseling. Naast de 3 concrete uitvoeringsprojecten zijn er nog circa 5 projecten waar de komende tijd vermoedelijk gestart wordt met het concept ‘watermolenlandschap’. Ook die projecten willen we informeren over de resultaten van het project. Ook breder in Brabant, Nederland en België is er groeiende aandacht voor wa- termolenlandschappen. Met Brabantse en landelijke partners werken we aan kennisdeling.

Netwerk en samenwerking centraal: aanhaken bij lopende initiatieven en gebiedsprocessen

In het project staan samenwerking en kennisuitwisseling centraal. De verantwoordelijkheid voor de uit- voering van deelprojecten ligt bij de projecttrekkers. We sluiten aan op en/of maken gebruik van lopende initiatieven en gebiedsprocessen. Zo kunnen we effectief opereren en zo veel mogelijk impact maken. Om de verschillende lijnen in het project blijvend met elkaar te verbinden is voor de looptijd van het project een slanke projectorganisatie voorzien.